Reflecties uit onderzoek en praktijk

De zomer en het najaar van 2025 bracht een stroom aan ontmoetingen, interviews en inzichten.
Wat begon als een drie-minutenpitch groeide uit tot een golf van nieuwe verbindingen — tussen onderzoek en praktijk, tussen kennis en nabijheid, tussen mensen die elk op hun manier aan inclusie bouwen.

Van podium naar praktijk

Toen ik in begin oktober op het podium stond van de Vlaamse PhD Cup, voelde het alsof vijf jaar onderzoek samenvielen in één moment.
Hoe vat je zo’n traject samen — alle gesprekken, dagboeken, twijfels en doorbraken — in drie minuten?
Toch lukte het, net omdat het thema zo herkenbaar bleek: hoe kunnen (arbeids)artsen transgender en genderdiverse personen ondersteunen bij hun terugkeer naar werk? Ik merkte hoeveel mensen geraakt werden door dat verhaal. Niet enkel omdat het over gender ging, maar omdat het over menselijkheid ging. Over wat het betekent om afwezig of ziek te zijn, te herstellen en opnieuw je plek te vinden op de werkvloer,  mét je identiteit, niet ondanks die identiteit.

Naar aanleiding van dat PhD Cup-avontuur schreef ik ook een stuk voor Eos Magazine:
“Terug aan het werk als jezelf: meer dan alleen een medische kwestie”.
In dat artikel vertel ik hoe werkhervatting voor transgender en genderdiverse personen veel verder gaat dan het medische.                                                                                                                                             
Het gaat over herstel, identiteit en erkenning — over hoe mensen proberen hun plaats te herwinnen in een systeem dat daar nog niet altijd op afgestemd is.
Het schrijven van die tekst hielp me om de essentie van mijn onderzoek in gewone taal te vatten: werk is niet enkel een inkomen, het is ook een vorm van thuiskomen — als jezelf.
De PhD Cup was voor mij niet alleen een wedstrijd, maar een oefening in vertalen: van wetenschap naar verhaal.
En dat is precies wat ik met mijn werk wil blijven doen.

De RTW-tool: houvast voor wie bruggen bouwt
Intussen werkten we verder aan iets waar ik bijzonder trots op ben: de Return to Work (RTW)-tool voor (arbeids)artsen.
Die groeide rechtstreeks uit mijn doctoraat en uit de gesprekken met artsen in onze focusgroepen, waarvan de resultaten dit jaar verschenen in BMJ Open (“Perceptions of occupational physicians in supporting transgender and gender-diverse people returning at work”).
Het onderzoek toonde dat veel arbeidsartsen bereid zijn om inclusief te werken, maar houvast missen.
Ze willen het goed doen, maar botsen op vragen:
Wat is de juiste houding tijdens een consult? Hoe bespreek je genderidentiteit zonder te medicaliseren? En hoe kan je iemand begeleiden in een proces dat tegelijk medisch, sociaal én existentieel is?

De RTW-tool probeert precies daar een antwoord op te geven. Ze bestaat uit twee delen:
• een hulpgids met achtergrond over gender, gezondheid en werkhervatting en handvaten zoals een vlaggensysteem en templates;
• en een praktische gids met casestudies, checklists en strategieën — ontwikkeld samen met organisaties en mensen vanuit de trans community, wetenschappers en arbeidsartsen zelf.

                                                                          (layout: suzan@kraainest.be)

De brochure is bedoeld als bruikbaar houvast. Niet als extra last, maar als steun bij het zoeken naar taal, timing en samenwerking.
Ze helpt artsen om genderinclusieve zorg te bieden zonder de mens uit het oog te verliezen.
Binnenkort zal ze beschikbaar zijn via https://rtwoftransgenderpersons.com/a-return-to-work-tool-for-gender-transition/ en het Rijksinstituut voor Ziekte-en invaliditeitsuitkering (RIZIV).

Wat de cijfers vertellen
Een opvallende bevinding uit onze studie: ondanks de vele drempels bleek de werkhervatting in onze steekproef verrassend hoog.
Veel TGD-personen tonen een groot gevoel van verantwoordelijkheid, loyaliteit en geduld tegenover hun werk en werkgever.
Maar dat geduld is niet onuitputbaar.
De sociale transitie op het werk – het kunnen uitkomen voor wie je bent, gezien worden, erkend worden – blijkt een cruciale factor voor duurzaam herstel.
Een inclusieve werkcultuur, genderbewust HR-beleid en een transitieplan op maat maken daarin een wereld van verschil.
Het toont dat inzet en veerkracht aan de kant van werknemers hand in hand moeten gaan met bewustwording en steun aan de kant van organisaties.

HR Magazine – brug naar de werkvloer
Dat thema van inclusieve werkhervatting blijft gelukkig niet beperkt tot de medische wereld.
HR Magazine interviewde me onlangs over hoe organisaties en preventiediensten genderdiversiteit kunnen ondersteunen op de werkvloer — van kleine gebaren tot structurele veranderingen.
Het stuk verschijnt in januari 2026, en ik hoop dat het gesprek verdergaat — tussen HR, artsen en iedereen die gelooft dat werk ook een plek van herstel en erkenning kan zijn.

Terug naar de sporen
Tussen al dat spreken en schrijven door vond ik ook zelf mijn weg terug naar de praktijk.
Sinds juli werk ik opnieuw als spoorwegarts, een terugkeer die voelt als thuiskomen.
De wereld van de spoorwegen leert me elke dag opnieuw wat ‘werk’ betekent: verantwoordelijkheid, ritme, veiligheid, maar ook menselijkheid.
En precies daar ligt voor mij de kern van alles waar ik onderzoek naar doe — hoe zorg en arbeid elkaar kunnen versterken zonder iemand onderweg te verliezen.

Transgender Awareness Week & infodag inclusief werk
In november is er wereldwijd een Transgender Awareness Week — een week van zichtbaarheid, veerkracht en solidariteit.
Voor mij krijgt ze dit jaar een bijzonder slot: op 11 december organiseren we samen met het Transgender Infopunt, çavaria en het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) een gratis infodag rond inclusief werk.
Tijdens die dag brengen we onderzoekers, werkgevers, hulpverleners en ervaringsdeskundigen samen om te praten over hoe we werkplekken écht inclusief kunnen maken.
Ik zal er spreken over de inzichten uit mijn doctoraat en de RTW-tool — en vooral over hoe wetenschap vertaald kan worden naar samenwerking, beleid en warme praktijk.

Wat blijft hangen
Terugkijkend op dit najaar besef ik hoe alles met elkaar verbonden is.
De PhD Cup bracht mijn onderzoek naar buiten.
Het Eos-artikel maakte het menselijk en tastbaar.
De RTW-tool vertaalt kennis naar praktijk.
Het interview met HR Magazine opent nieuwe netwerken.
De infodag in december nodigt uit tot gesprek.
En mijn terugkeer naar het spoor herinnert me eraan dat inclusie pas betekenis krijgt als ze ook in het alledaagse gebeurt.
Samen vormen ze één beweging: van kennis naar actie, van onderzoek naar verbinding.

Van onderzoek naar praktijk, van stilte naar gesprek.
Dat is waar dit najaar voor mij over ging.
En ik kijk ernaar uit om dat pad verder te bewandelen — samen met iedereen die gelooft dat werk niet enkel over productiviteit gaat, maar over menselijkheid, herstel en erkenning.

— Joy Van de Cauter
Onderzoeker unit arbeidsgeneeskunde– UGent
Spoorwegarts bij IDEWE

joyvdcauter